SEGBİS (SESLİ VE GÖRÜNTÜLÜ BİLİŞİM SİSTEMİ),
YÜZYÜZELİK VE SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ İLKESİ

A. SEGBİS
Adalet Bakanlığı’nın Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) sistemi ile bağlantılı olarak kurmuş olduğu Sesli ve Görüntülü Bilişim Sistemi (SEGBİS), 2013 yılında tüm adliyelerde ve cezaevlerinde kullanılmaya başlanmıştır. Bu sistemde adliyelerde ağır ceza mahkemeleri ile asliye ceza mahkemelerinde kurulan ekran-kamera-bilgisayar ağı aracılığıyla iki merkez arasında görüntülü ve sesli iletişim sağlanmaktadır . Ses ve görüntüyü kaydeden, aktaran ve muhafaza altına alan bu yazılım ile yargı çevresi dışında bulunan veya Cumhuriyet Savcısı, hâkim veya mahkeme önüne getirilemeyen kişi, bizzat yetkili makam tarafından dinlenilmiş olmaktadır. SEGBİS ile elde edilen kayıtlar, elektronik imza ile imzalanarak, güvenli bir şekilde talep eden makam tarafından saklanır (SEGBİS Yönetmeliği Md. 1-4, 6). Kayıtların tutanağa dönüştürülmesi işlemi, soruşturma aşamasında soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığı veya hâkim tarafından; kovuşturma aşamasında ise esas mahkeme tarafından gerçekleştirilir (SEGBİS Yönetmeliği Md. 7). Ses ve görüntü kayıtları, tutanağa dönüştürüldüğünde taraflara verilebilir. Talep veya itiraz halinde ise, yasalarda öngörülen koşullarda, soruşturma ve kovuşturma makamı gözetiminde ilgilisine izletilebilir (SEGBİS Yönetmeliği Md. 8). Kanun yollarına müracaat halinde ise bu kayıtlar, istinaf veya temyiz merciine gönderilir (SEGBİS Y. Md.22).
B. Yüzyüzelik İlkesi
AİHS’nin 6.Maddesinde yer alan Adil Yargılanma Hakkı’nın unsuru olan Yüzyüzelik İlkesi, ceza hukuku yönünden kısaca tanımlamak gerekirse, ceza yargılamasında, kanıt elde ederken, kanıt ileri sürülürken, kanıtların kendileriyle, yargılamaya katılanlarla, hiçbir aracı kılmadan, yargıcın, doğrudan ilişki kurması şeklinde ifade edilebilir .
Ceza davalarında sanığın duruşmada hazır bulunması kuraldır. Ancak istisnai hallerde duruşmanın sanığa haber verilmemesi veya hastalık gibi nedenlerle Yüzyüzelik ilkesi bir kenara bırakılabilir . Nitekim AİHM’nin birçok içtihadında da Yüzyüzelik ilkesinin kural olduğu ifade edilmiştir .
Açık duruşmaya katılma hakkını devletler, kendi iç hukuklarında bu sınırlama yetkisine sahiptir. Ancak burada devletlerin sınırlama yaparken dikkat edecekleri nokta, dava konusunun önemi ve sonucu, davanın hangi derecede (ilk derece mhk, istinaf/temyiz) görüleceği, davanın hangi açıdan incelendiği, kanıtların değerlendirilmesi gibi kıstaslardır . Şayet bu kıstaslara uyulan sınırlamalar söz konusu ise ve buna rağmen sanığın duruşmada hazır edilmesi için tüm imkanların kullanılmış olmasına karşın sağlanamamışsa (örneğin; yetkililer gerekenleri yaptıkları halde ilgili kişiye duruşmayı haber verememiş veya bazı hastalık durumları söz konusu ise ), bu durumda Yüzyüzelik ilkesi olmaksızın yargılama yapılabilmesi mümkündür .
C. Silahların Eşitliği İlkesi
Yine AİHS 6.Maddesinde yer alan Silahların Eşitliği İlkesi, bir davaya taraf olan herkesin, delilleri de dahil olmak üzere davasını, kendisini diğer taraf karşısında önemli bir kayıp konumuna sokmayacak koşullar altında sunması için makul bir olanak sağlanmasını gerektirir. Kısacası, taraflar arasında adil bir denge kurulmasıdır. Ceza muhakemesi bazında Silahların Eşitliği İlkesi ise, iddia ve savunma makamı arasında kurulan dengeyi ifade eder. Tarafların, hususta tarafların, gösterilen tüm delillerden ve sunulan tüm mütalaalardan haberdar olması ve görüş bildirmesi de, bu kapsamda değerlendirilen bir olanak olarak karşımıza çıkmaktadır .
Yukarıda sözü edilen kavramları biz, SEGBİS’in günlük hayatta uygulanması ve bunların AİHS 6.Maddesi kapsamında değerlendirilmesi hususunda aşağıda daha da detaylandıracağız.

BÖLÜM 2
SEGBİS’İN MAHKEMELERDE UYGULANMASI
VE AİHS YÖNÜNDEN AYKIRILIĞI
1. SEGBİS’in Uygulama Alanları
SEGBİS, yani Sesli ve Görüntülü Bilişim Sistemi’nin hangi şartlarda, ne şekilde uygulanacağı 20.09.2011’de Resmî Gazete’de yayınlanan “Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik”te düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 9-17.Maddeleri arasında düzenlenen bu hususa göre;
• Kimliği saklı tutulan tanıkların dinlenmesinde,
• Uluslararası karşılıklı adli yardımlaşma işlemlerinde,
• Mazeretleri kabul edilip de huzurda bulunamayan kişilerin dinlenmesinde,
• Ceza infaz kurumlarında bulunan kişilerin dinlenmesinde,
• Tedavi kurumunda bulunanların dinlenmesinde,
• Yargı çevresi dışında bulunanların dinlenmesinde,
• Yakalama halinde yakalanan kişi derhal hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa SEGBİS kullanılır .
Burada dikkat edilmesi gereken husus, başta AİHS olmak üzere, iç hukuk yollarına uygunluk ve SEGBİS ile ifade alımının gerekli olup olmadığıdır.
Usul ekonomisine katkı sağlamak amacıyla yönetmelikle uygulama alanlarının sınırlanmasının aksine SEGBİS, şimdilerde amacının dışında ve keyfiyet dahilinde kullanılmaya başlanmıştır. Sistemin hangi şartlar altında kullanılacağına karar veren savcı ve hakimler, bu hususta mahkeme/savcılık huzuruna çıkmak isteye şüpheli/sanıkların isteklerini dahi dikkate almamaktadır. Kaldı ki, belirtilen haller dışında rutin duruşmaların çoğunda bile artık SEGBİS kullanılmakta, duruşmalar ses ve görüntü ile kayıt altına alınmakta, duruşma esnasında hiçbir tutanak tutulmamaktadır .
2. SEGBİS Uygulamasının AİHS Yönünden Aykırılıkları
Ceza yargılamasının temel ilkelerinden biri “Yüzyüzelik İlkesi”dir. Bu husus aynı zamanda CMK 193/1.Maddesinde de bu ilke, “Kanunun ayrık tuttuğu haller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz” şeklinde ifade edilmiştir. Nitekim yürürlükte bulunan SEGBİS yönetmeliği de bunu destekler niteliktedir. Zira ceza yargılamasında esas olan savcının/hâkimin, şüpheli/sanık ile karşı karşıya gelmesi, delilleri aynı zamanda sanığın bizzat huzurunda verdiği ifadesi ile değerlendirmesi ve buna göre vicdani kanaatini oluşturması esastır. Ancak uygulamada, yönetmelikte belirtilen haller dikkate alınmaksızın, şüpheli/sanığın huzurda bulunma isteğine uyulmaksızın, SEGBİS ile dinleme işleminin gerçekleştirilmesi, vicdani kanaat oluştururken delillerin eksik değerlendirilmesine ve dolayısıyla yanlış hükümler verilmesine sebep olmaktadır. Kaldı ki, verilen böylesi yanlış hükümler, üst derece mahkemesi tarafından bozularak ilk derece mahkemesine geri gönderilmiştir . Yargıtay’ın, birçok içtihadında ilk derece mahkemesinin zıttı görüş bildirmesi, hiç şüphesiz bu uygulamanın CMK, yürürlükte bulunan yönetmelik ve AİHS ile korunan Yüzyüzelik ilkesine aykırılığından ileri gelmektedir.
AİHS 6.Maddesi’nde yer bulan bir başka unsur olan Silahların Eşitliği İlkesi ise iddia ve savunma makamlarının arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret eder. Ceza muhakemesi hukukunda bahsi geçen iddia makamı savcılık iken, savunma makamı şüpheli/sanık ve bu kişinin müdafiidir. İşte AİHS, aslında ceza muhakemesinde savcılık makamı ile şüpheli/sanık arasında, makam farkı olmaksızın denge kurulmasını amaçlamaktadır.
Uygulamada, ilk aşamada CMK ve SEGBİS yönetmeliğinin aksine hareket eden savcı, deliller yanında şüphelinin, bizzat savcılık huzurunda ifadesini almayıp SEGBİS ile bu eylemi gerçekleştirdiği vakit, delillerle tam anlamıyla temas sağlayamayacak ve böylece, hazırladığı iddianame, eksik nitelikli bir iddianame olacaktır.
İkinci aşamada iddianamenin kabulüne karar veren mahkeme, şayet sanığın huzurda dinlenilme isteğini reddederek, geçerli sebep olmaksızın ifadenin SEGBİS ile alınmasını isterse, bu türlü bir durumda iddianame ve dosyadaki delillerin yanında, sanığın duruşmadaki hal ve tavırlarına bakmaksızın, yalnızca ifadesi ile bağlı kalacak, dolayısıyla iddianamede belirtilen hususlardan bağımsız düşünme ve karar verme yetisi, neredeyse imkânsız hale gelecektir. Bu sebepledir ki, savcı tarafından, soruşturma evresinde hazırlanan iddianame, karar mekanizmasında daha ön planda olacak ve AİHS tarafından korunan Silahların Eşitliği İlkesi ihlal edilecektir.
AİHS ve kanunlar dahilinde koruma altında bulunan bu ilkelere aykırılık, hiç şüphesiz yargı organlarına olan güvenin de azalmasını beraberinde getirmektedir ve getirmeye devam edecektir.

KategoriCeza Hukuku

Ankara Avukat Gizem Deniz Demirdizen © 2019 Her Hakkı Saklıdır. Sitede bulunan bilgiler Avukatlık Meslek İlkeleri’ne, Türkiye Barolar Birliği’nce hazırlanan Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak düzenlenmiştir. DMCA.com Protection Status

logo-footer